Historia parafii św. Antoniego Padewskiego w Poznaniu na Starołęce
Opracowano na podstawie książki ks. Ludwika Brodniaka, Monografia parafii pod wezwaniem świętego Antoniego Padewskiego Poznań-Starołeka,
Poznań 1995
KAPLICA NA CMENTARZU
Po II wojnie światowej, od kwietnia 1945 r. parafię w Starołęce objął ks. Tadeusz Czerniejewski, pochodzący z zakonu oo. oblatów. Jego staraniem uporządkowano i oczyszczono miejscowy kościół, aby w nim odprawiać Msze św. i nabożeństwa. Na cmentarzu parafialnym wybudowano kaplicę. Wykorzystano do tego stary wojenny bunkier pozostałość po Niemcach jeszcze z I wojny światowej. Malaturę w tej kaplicy wykonał wywodzący się ze Starołęki artysta plastyk Stanisław Mrowiński. Przedstawił sceny Zmartwychwstania Pana Jezusa, wskrzeszenie Łazarza i inne. Kaplicę odrestaurowano w 1983 i 1993 r. Przełożono dachówkę i nałożono nowy tynk.
Zaczęto też przygotowywać materiały do budowy nowego kościoła. Cegłę sprowadzano przeważnie z zachodnich stron Polski gdzie w wyniku działań wojennych zostało dużo zrujnowanych domów. Mówią starsi parafianie, że kiedy ks. proboszcz ogłosił w kościele, iż na miejscowym dworcu kolejowym stoją wagony z cegłą (przeważnie przychodziły w niedzielę), wówczas wszyscy, którzy mieli swoje konie, zaprzęgali do wozu i z dworca przewozili cegłę na plac przed kościołem.
BUDOWA NOWEGO KOŚCIOŁA
Od 1.10.1947 r. parafię na Starołęce objął ks. kanonik Julian Walter. Budowa nowego kościoła została rozpoczęta. 9 lipca 1950 r. Ks. Arcybiskup Walenty Dymek dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod nowy kościół. Rok później, 17 czerwca została odprawiona przez Administratora Apostolskiego ks. Nowickiego, pierwsza Msza św. w nowych murach budującego się kościoła.
W tym czasie Sejm Ustawodawczy skasował niektóre święta kościelne: 1. Matki Boskiej Gromnicznej, 2. Wniebowstąpienie Pańskie, 3. Drugie święto Zielonych świąt, 4. św. Apostołów Piotra i Pawła, 5. Niepokalanego Poczęcia NMP.
MSZA ŚW. PRYMICYJNA – dnia 8.06.1952 r. – ks. Aleksander Przygodzki, którego rodzina zamieszkała w Starołęce, otrzymał święcenia kapłańskie i stąd miała miejsce pierwsza Msza Prymicyjna.
Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej dużych rozmiarów, umieszczony w kaplicy, tuż przy wejściu do kościoła. Jest to dar Matek jako wotum wdzięczności dla nowego kościoła. J. E. Ks. Bp Jedwabski, dokonał poświęcenia obrazu dnia 21.10.1956 r. śmierć Ks. Arcybiskupa Walentego Dymka – dnia 22.10.1956 r. Nowy Arcypasterz Ks. Arcybiskup Antoni Baraniak – ingres do Katedry 6.10.1957 r. a tuż poninim, bo 24.10.1957 r., zainteresowany budową tutejszego kościoła, przybył prywatnie na Starołękę.
DACH KOŚCIOŁA – 1.12.1957 r. rozpoczęto zakładanie stropu kościoła – dachu drewnianego, krytego papą. Strop pomiędzy belkami, wypełniono cienkimi płytkami pilśniowymi, przybitymi do belek. Pracę tę wykonał stolarz z Minikowa, pan Antkowiak. Belki stropowe nie są lite w całości ale składają się z desek, pozbijanych gwoździami. W opinii niektórych majstrów, to mocniejsze jest od normalnej belki. Dnia 1.09.1958 r. opuścił parafię w Starołęce ks. dziekan Julian Walter, by objąć parafię św. Anny w Poznaniu.
NOWY PROBOSZCZ KS. DR IGNACY CZABAŃSKI
- dotychczasowy proboszcz w Raszkowie k/Ostrowa. Tutejszą parafię objął dnia 5.10.1957 r. W tych latach, ulicę śmigi (za Garaszewem, tuż za torem kolejowym), przyłączono do parafii Krzesiny.
ORGANY 24 GŁOSOWE zainstalowano w latach 1959-63. Montowała firma Saganowski z Poznania. Sprowadzono je z ziem zachodnich Polski. Wymontowane z dwóch zrujnowanych kościołów a tu zestawiono w jedną całość. Dnia 13.06.1964 r. poświęcił je ks. Arcybiskup Antoni Baraniak.
W roku 1960 kościół wzbogacił się O NOWĄ POSADZKĘ, typu marmurowego. Marmur nie szlifowany, dzięki czemu nie będzie w kościele ślisko. Cena tej inwestycji: 150.000 zł. Posadzkę tę położył p. Włodarczyk z ul. Lachowickiej.
MODRZEWIOWE ŁAWKI – 46 sztuk. Wykonane na śląsku. Cena 120.000 zł.
ROZBUDOWA PROBOSTWA – zamierzano podnieść całość domu o jedno piętro ale fundamenty okazały się za słabe. Podniesiono więc tylko ścianę od stro-ny podwórza, przez co powstał jeden pokój na II piętrze jako mieszkanie dla ks. wikariusza. Wymurowano schody, które teraz pozostały wewnątrz budynku.
ŁAZIENKI – na każdym piętrze (dawniej ubikacje były na podwórzu w stojących do teraz chlewikach).
CENTRALNE OGRZEWANIE – zainstalowano w całej plebanii. Wykonawcą tych prac był mistrz murarski pan Banaszakz ul. Kieleckiej. Koszta: 315.000 zł.
OGRZEWANIE KOŚCIOŁA – systemem powietrznym – 60.000 zł. Nie sprawdziło się jednak. W piwnicy kościoła stał piec ogrzewany koksem, który często przepuszczał dym nie do komina, ale razem z ogrzanym powietrzem do wnętrza kościoła.. Stąd w 1982 r. zamieniono na ogrzewanie gazowe – choć oficjalnie zarząd miasta nie dał na to zezwolenia.
KONFESJONAŁY DĘBOWE – cztery sztuki. Wykonane na śląsku. Cena 60.000 zł.
WITRAŻE – osiem sztuk, dużych rozmiarów. Projektowane przez artystów Józefa i Łucję Oźmin. Wykonawca: Firma Kośmicki z Poznania (też pochodzący ze Starołęki). Cena 220.000 zł.
WIEŻA KOŚCIELNA – 45 metrów wysokości. Władze miejskie nie chciały dać zezwolenie na budowę wieży. Tłumaczono się tym, że w pobliżu jest lotnisko wojskowe. W końcu jednak wyrażono zgodę i w latach 1968/69 wybudowano wieżę (koszt 120,000 zł.).
OBRAZ MATKI BOSKIEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ ODWIEDZA RODZINY – wędrówka po parafii kopii cudownego obrazu z Jasnej Góry wraz z różańcem rozpoczęła się 14.11.1964 r. Celem tej akcji było przygotowanie parafian na przyjęcie obrazu Matki Boskiej w parafii oraz modlitwa o zwycięstwo Kościoła.
DZWONY – firma Brzeziński z Poznania wykonała 4 nowe dzwony o łącznej wadze przeszło cztery tony.
I dzwon – św. Antoni – średnica 1.460 m. wysokość 1.440 m, waga 2.000 kg.
II dzwon – Matki Boskiej Częstochowskiej – średnica 1.150 m. wysokość 1.000 m, waga 960 kg.
III dzwon – św. Franciszek z Asyżu – średnica 1.030 m. wysokość 1.000 m, waga 900 kg.
IV dzwon – św. Ignacy Loyola – średnica 920 m. wysokość 900, waga 500 kg.
Koszt odlewów: 650.000 zł. – montaż: 50,000 zł. Dzwony te ufundowano dla uczczenia Millennium
RELIKWIARZ ŚW. ANTONIEGO PADEWSKIEGO
Ks. Abp Antoni Baraniak, z okazji poświęcenia dzwonów dnia 14.6.1970 r. podarował parafii relikwię św. Antoniego Padewskiego, który jest jej Patronem. Relikwię tę Ks. Arcybp przywiózł z Padwy (północne Włochy) – centrum kultu św. Antoniego. Znana jest tam słynna, przepiękna Bazylika ku Jego czci, wewnątrz której mieści się grób świętego. Tu znajduje się słynny relikwiarz zawierający język świętego, który mimo swego długiego wieku, nie uległ zniszczeniu.
WYSTRÓJ WNĘTRZA KOŚCIOŁA
Nowy kościół jest w stylu neoromańskim o wystroju bazylikowym. Do wystroju wnętrza głównie przyczynili się artyści malarze Józef i Łucja Oźminowie z Warszawy w latach 1959-1967 – dawni mieszkańcy Poznania.
W Poznaniu i okolicy możemy spotkać ich prace, np. Kościół św. Michała w Poznaniu, w Swarzędzu, niektóre zabytkowe kamieniczki przy Starym Rynku i inne. Oni sami mówili mi, że wykształcenie plastyczne osiągnęli w Polsce, Paryżu i Rzymie. Ich malowidła odznaczają się wspaniałym doborem kolorów, wśród których dominują barwy żywe.
Postacie są charakterystycznie wydłużone i zmierzają do form czworokątnych.
PREZBITERIUM – wspaniałe sgraffito, przedstawiające Ostatnią Wieczerzę. Postacie naturalnej wielkości. Arcydzieło pod względem kolorystyki. Nie ulega wątpliwości, że artyści malując postać Judasza, prawie zawsze – czasem zupełnie nieświadomie, przy jego osobie ukazują coś złego. Przykładem niech będzie sam Leonardo da Vinci, który malując słynny obraz Ostatniej Wieczerzy (znajdujący się do dziś w Mediolanie, mimo, że w czasie wojny klasztor był zbombardowany) – umieścił na stole obok Judasza przewróconą solniczkę i wysypaną sól. Od dawien dawna, nawet u starożytnych Rzymian, wysypana sól wróżyła kłótnię a nawet przelaną krew.
Podobnie w naszym kościele: artyści namalowali Judasza, który ma dwie lewe ręce (Proszę przypatrzyć się uważnie: pierwsza postać od prawego boku, tj. od strony zakrystii). Kiedy państwo Oźminowie przyjechali do Poznania, odwiedzili kościół na Starołęce. Zwróciłem wówczas uwagę na ten szczegół ich dzieła. Po dłuższym przyjrzeniu się, stwierdzili, że widzą to pierwszy raz.
Po bokach prezbiterium sceny ze Starego Testamentu: od strony zakrystii – Melchizedek, który jako pierwszy kapłan w Biblii, składa w ofierze chleb – symbol Mszy św. Po przeciwnej stronie: Kain i Abel składają Bogu swoją ofiarę.
NAWA ŚRODKOWA – na górnych ścianach przedstawione są sceny z życia św. Antoniego Padewskiego.
NAWY BOCZNE – na froncie jednej strony: scena Zwiastowania NMP a po przeciwnej: postać św. Józefa. Pierwotnie były to miejsca przeznaczone na tzw. boczne ołtarze.
Na łuku pomiędzy prezbiterium a bocznymi nawami: dwie postacie św. Antoniego naturalnej wielkości: na jednym obrazie z Dzieciątkiem, na drugim trzyma w ręce chleb oraz kosz z chlebem. W górze, pośrodku: Oko Opatrzności Bożej.
WYSTRÓJ PREZBITERIUM
Posadzka w całym prezbiterium i stopni od strony głównej nawy, wykonane są z marmuru strzegomskiego. Ołtarz, ambonka i postument pod tabernakulum, wykonane z najlepszego polskiego marmuru zwanego „Biała Marianna”.
Na przedniej i tylnej stronie ołtarza – metaloplastyka – płyty miedziane, przedstawiające baranka (strona przednia) i rybę (tył ołtarza). Należy się tu pewne wyjaśnienie odnośnie przedstawionej ryby. Padają bowiem pytania dlaczego nie jest podobna do znanego nam karpia? Otóż możemy śmiało powiedzieć, że artysta plastyk użył jako modelu tzw. karpia zdziczałego, sazana. Sazan ma kształt bardziej wydłużony, pokryty jest jednolitymi łuskami. Jest to ryba wód południowych. Zamieszkuje rzeki i jeziora, szczególnie zlewiska morza Czarnego i Kaspijskiego.
AMBONA – od strony mówcy umieszczona jest pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego: Alfa i Omega. Pan Jezus o sobie powiedział: Jam Alfa i Omega, czyli Początek i Koniec. Na stronie frontowej ambonki, tzn. od strony kościoła, umieszczone są symbole czterech ewangelistów: twarz człowiecza (św. Mateusz), lew uskrzydlony (św. Marek), wół (św. Łukasz) i orzeł (św. Jan).
Prezbiterium projektował mgr Wiktor Ostrzołek, dyplomowany artysta plastyk, zam. w Katowicach. Ułożenie marmurów dokonała firma Pawłowski z Poznania.
TABERNAKULUM – masywne – blacha miedziana, składana. Na środku krzyż z tejże blachy z pasyjką. Krzyż ten jest podświetlany dwiema ukrytymi żarówkami. Wykonawca: Jerzy Dziaczko, Katowice. Koszt wykonania wystroju prezbiterium: 360.000 zł. Tabernakulum 34.000 zł.
KAPLICA MATKI BOSKIEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ
Na przedniej ścianie ołtarz, nad nim wielki obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, przywieziony z Jasnej Góry przez Matki tutejszej parafii. Ręczna praca malarza Stanisława Gawłowskiego. Po bokach dwie gablotki zawierające wota. Niżej, nad tabernakulum, obraz św. Maksymiliana Kolbe. Po prawej stronie, obok okna, obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy i AKT ODDANIA POLSKI W MACIERZYŃSKĄ NIEWOLĘ MARYI ZA WOLNOŚĆ KOŚCIOŁA W POLSCE. Po prawej stronie na ścianie namalowany dużych rozmiarów kilim przedstawiający klasztor Jasnogórski z lat dawniejszych. Nad nim ciemne chmury. Każda oznaczona inną miejscowością i datą. Są one złączone z miejscami bitew mających ogromne znaczenie dla losów Polski: Grunwald, Orsza, Płock, Kłuszyn, Oliwa, Beresteczko, Chocim, Wiedeń oraz rok 1920 1939. Wykonawca: Stanisław Mrowiński, artysta plastyk z Poznania, wywodzący się ze Starołęki. Rok wykonania: 1982.
KONSEKRACJA KOŚCIOŁA I NOWEGO OŁTARZA
W uroczystość Chrystusa Króla, dnia 24.11.1974 r. Ks. Abp Metropolita Poznański Antoni Baraniak dokonał konsekracji (poświęcenia) nowego kościoła i ołtarza. Miejsca poświęcenia na ścianach kościoła oznaczone są znakiem krzyża oraz przymocowanym w tym miejscu lichtarzem ze świeczką. Lichtarzy takich jest dwanaście – nazywają się zacheuszkami. świeczki te zapala się podczas Mszy św. w każdą rocznicę konsekracji. Miejsca namaszczenia poświęconym olejem na ołtarzu, są oznaczone wyrytym krzyżykiem. Pośrodku ołtarza umieszczone są relikwie świętych.
NAWIEDZENIE PARAFII PRZEZ KOPIĘ CUDOWNEGO OBRAZU MATKI BOŻEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ 29/30.08.1977 r.
- tej treści napisem, na białej marmurowej tablicy, umieszczonej w kruchcie, przy wejściu do kościoła, upamiętniono to ważne dla parafii wydarzenie. We wspomnieniach parafian, najbardziej żywa pozostała niezwykle pięknie udekorowana trasa prowadząca przez ulicę Orląt, którą odtąd zawsze wiodła trasa procesji Bożego Ciała. W rzeczywistości, cała parafia udekorowana odświętnie, brała czynny udział w tej niecodziennej uroczystości.
ZMIANA KSIĘDZA PROBOSZCZA
Ks. dr Ignacy Czabański – dotychczasowy proboszcz na Starołęce, z dniem 31 maja 1981 r. przeszedł na zasłużoną emeryturę mając 79 lat. Zamieszkał w byłej ochronce. W tutejszej parafii pracował 23 lata. Głównym jego dziełem było wykończenie budowy kościoła oraz wyposażenie jego wnętrza. Służył pomocą w parafii jak tylko zdrowie mu pozwalało. I rzeczywiście do samej śmierci był aktywny. NASTĘPCA – ks. Ludwik Brodniak – dotychczasowy proboszcz w Kwilczu k/Pniew, objął tutejszą parafię dnia 1 czerwca 1981 roku.
