Poczatki

Historia parafii św. Antoniego Padewskiego w Poznaniu na Starołęce
Opracowano na podstawie książki ks. Ludwika Brodniaka, Monografia parafii pod wezwaniem świętego Antoniego Padewskiego Poznań-Starołeka,

Poznań 1995

Tereny te należały do parafii św. Jakuba Apostoła w Głuszynie. Po zakończeniu działań II wojny światowej, tamtejszy Proboszcz ks. dr Kazimierz Rolewski, chcąc objąć opieką duszpasterską tutejszą ludność, przyjeżdżał na Starołękę, aby w niedziele i święta odprawiać Mszę św. Nie było na ten cel odpowiedniego miejsca, więc wybrano budynek zastępczy – ówczesną restaurację. W międzyczasie od roku 1919 zaczęto budować tymczasowy kościół parafialny, przy ul. św. Antoniego 48, pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego. Powstał drewniany barak, wzniesiony na fundamencie murowanym z dachem krytym papą, bez sufitu (koszta zewnętrznej budowy tegoż kościółka wyniosły w 1919 -1920 r. 54.584 marek 18 fenigów). Materiał budowlany, tzn. deski i belki, otrzymano od Wojska Polskiego, z rozbiórki drewnianych baraków po wojsku niemieckim. Ziemię i całą działkę pomiędzy Starynką obecnym przedszkolem, ul. św. Antoniego i domem pp.Tomczaków ofiarował Kościołowi miejscowemu p. Jan Paczkowski, szwagier Romana Maya. Obaj byli działaczami społecznymi, politycznymi i katolickimi.

Roman May w 1878 r. kupił ziemię w Starołęce i założył własną fabrykę nawozów fosforowych. Wspólnie z Paczkowskim prowadzili fabrykę z powodzeniem, przy ulicy, która obecnie nosi jego imię. Po śmierci Romana Maya w 1887 r. kierownictwo objął Jan Paczkowski i rozwijał ją coraz bardziej. Była to obok fabryki Cegielskiego, jedna z pierwszych placówek przemysłowych w Poznaniu.

W 1918 r. nadano jej formę prawną pod nazwą „Chemiczna Fabryka Dr Roman May”. Potem wykupił Paczkowski z rąk niemieckich fabrykę nawozów sztucznych i przetworów chemicznych Milcha w Luboniu i tam przeniósł swą działalność. Jako letnią swą rezydencję miał budynek, obecnie stojący w dobrym stanie i zamieszkały przez jego rodzinę, przy ul. Faszynowej 9.

Dnia 11 kwietnia, w niedzielę Przewodnią 1920 r. następuje poświęcenie nowego kościółka przez Ks. Prałata Antoniego Stychla – Prepozyta Kolegiaty Poznańskiej. Do kościoła w Małej Starołęce przyłączono okoliczne wsie: Minikowo, (niegdyś Ninikowo albo Ninogniew – od imienia Ninek), Garaszewo, Marlewo. Ziemie te dawniej, zwłaszcza w średniowieczu, były przeważnie dobrami kościelnymi. Wsie te oddzielono od parafii macierzystej pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła w Głuszynie, która była inkorporowana do Kapituły Kolegiackiej św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Dekretem ówczesnego Konsystorza Arcybiskupiego z dnia 18.10.1920 r, ustanowiony został w Małej Starołęce nowy ośrodek duszpasterski, który z tytułem „Kuratora” objął ks. Kazimierz Rolewski, póĽniejszy rektor poznańskiego Seminarium Duchownego. Ośrodek ten liczył wówczas około 2.800 mieszkańców. Od tego momentu prowadzi się przy kościele w Małej Starołęce osobne księgi metryczne tzn. Chrztu, Małżeństw i Zmarłych. Na każdej z nich, na początku, jest ten fakt wypisany własnoręcznie przez ks. Kazimierza Rolewskiego i potwierdzony Jego podpisem.

Ks. dr Bronisław Gładysz – objął w zarząd filię starołęcką dnia 1.05.1922 roku. Pierwszą jego pracą było wykończenie i udoskonalenie drewnianego kościoła. W miejsce desek – obmurowano drewniany kościół pomiędzy belkami na pół cegły. Powstał tzw. pruski mur, zwany fachówką. Nałożono tynki wewnątrz kościoła i na zewnątrz oraz wieżę. Kupiono też małe dzwony, które zawieszono na wieży, które prawdopodobnie zginęły w czasie wojny. W tym czasie kupiono budynek piętrowy, stojący obok kościoła przy ul. Antoniego 50 – od rodzinyTomczaków i przeznaczono go na probostwo i do dziś tę funkcję spełnia. Budynek ten powstał w 1893 roku. Kupiono też mały domek parterowy, stojący pomiędzy probostwem a kościołem, także przy ul. św. Antoniego 50 – od rodziny Borowiczów (dzisiejsze biuro parafialne)

1 MARCA 1924 r. STAROŁĘKA STAJE SIĘ SAMODZIELNĄ PARAFIĄ

Dekretem z dnia 22.01.1924r. J. E. Edmunda Dalbora, Kardynała, Arcybiskupa Gnieźnieńskiego i Poznańskiego, nastąpiła erekcja parafii Starołęckiej. Parafia ta liczyła wówczas 3,200 wiernych. W 1930 r. obok probostwa wybudowano ochronkę parafialną, pod wezwaniem błogosławionej Bronisławy. Tutaj gromadziły się dzieci przedszkolne a opiekę nad nimi objęły Siostry Służebniczki Niepokalanego Poczęcia NMP z ul. Niedziałkowskiego. Przed wojną dojeżdżały tutaj do pracy a po wojnie zamieszkały na parterze probostwa, gdzie mieszkają do dnia dzisiejszego. Pomagają przy kościele oraz w obsłudze chorych i w katechezie. Od lipca 1933 r. parafii przydzielono wikariusza ks. Leona Maciejewskiego a po nim, w 1934 r. ks. Józefa Paschke. Przed wojną parafia liczyła już około 6.000 wiernych. W początkach istnienia parafii do pomocy w pracy duszpasterskiej przydzieleni byli: ks. Kazimierz Czeszewskii i Jan Wiśniewski. Ten ostatni dojeżdżał również na Dębiec, gdzie później zamieszkał i wraz ze swoim proboszczem ks. Kazimierzem Rolewskim założyli nową parafię. Miejsce do odprawiania Mszy św. znaleziono w tamtejszej opuszczonej kuźni. Ks. doc. dr hab. Bronisław Gładysz wykładał psalmologię i hymnologię łacińską na Uniwersytecie Poznańskim. Aresztowany 18.07.1941 r. przez gestapo. Przebywał w Forcie VII w Poznaniu, Wronkach, Rawiczu, Zwickau i w końcu w obozie koncentracyjnym w Gusen, gdzie zginął 19.06.1943 r. Podczas II wojny i okupacji hitlerowskiej kościół w Starołęce zamknięto i przeznaczono na magazyn.

ŻYCIE RELIGIJNE PARAFII W CZASIE MIĘDZYWOJENNYM jak podaje kalendarz z 1938 r.

Msze św. w niedziele i święta: Godzina 7, 8.30 (szkolna), 9.30 i suma o 10.30. Letnią porą suma o 9.30 i Msza św. o godzinie 11.00. – W dni powszednie – Msze św. o godzinie 7.15 i 8.15. – Dla dzieci szkolnych – Letnią porą Msze św. we wtorki i piątki o godzinie 7.15. oraz nabożeństwo w czwartki o godzinie 3.30.po połud. dla dzieci z ochronki: soboty o godzinie 12.00 i wieczorem o godzinie 5.30. po południu. Nabożeństwo do św. Antoniego i bł. Bronisławy we wtorek po drugiej Mszy św. Godzina św. – w każdy pierwszy czwartek miesiąca dla dzieci o godzinie 3.00 po południu dla dorosłych o 7.00 wieczorem. Msza św. z wystawieniem Najświętszego Sakramentu: w każdy pierwszy piątek miesiąca o godzinie 8.15 z litanią i aktem poświęcenia. W każdą trzecią niedzielę miesiąca suma z Wystawieniem, a w każdą pierwszą niedzielę o godz.3.30 po połud. Adoracja N.S.

• RORATY – w Adwencie codziennie o godzinie 7.00 rano.
• Nabożeństwo majowe – w maju codziennie o godzinie 7.30 wieczorem.
• Nabożeństwo czerwcowe ku czci Najświętszego. S. J. codziennie o godzinie 7.00 wieczorem.
• Nabożeństwo Różańcowe w październiku codziennie o godzinie 7.00 wieczorem.
• Droga Krzyżowa – w Wielkim Poście co piątek po południu o godzinie 5.00.
• Gorzkie Żale i kazanie pasyjne w niedzielę Wielkiego Postu o 3.00 po południu.
• Boże Ciało – procesja po Sumie o godzinie 10.00.
• Krzyżowe Dni – procesje rano o godzinie 8.15 do Krzyża na cmentarzu, do Krzyża przy ul. Starołęckiej w stronę Wielkiej Starołęki oraz do figury przy młynie.
• Dzień Zaduszny – procesja na cmentarz 1 listopada po Nieszporach żałobnych. Po procesji czytanie zaduszek jednorazowych.
• Odpust parafialny – w uroczystość św. Antoniego Padewskiego, patrona kościoła lub w niedzielę po 13 czerwca. Odpust Porcjunkuli tylko dla członków Trzeciego Zakonu w dniu 2 sierpnia.
• Całodzienna Adoracja Najświętszego Sakramentu – corocznie 8 października.
• Spowiedź św. – codziennie podczas Mszy św. a w soboty i dni przedświąteczne także po południu i wieczorem.
• Chrztu św. udziela się w niedzielę i święta o 3 po południu a w dni powszednie rano po Mszy św.
• Wywody matek – w dni powszednie rano po Mszy św. Zaleca się matkom przybyć do wywodu razem z dzieckiem.
• śluby – udziela się codziennie wg zamówienia. W soboty i dni przed – świąteczne tylko przed południem do godziny 12.00.
• Chorych – zgłaszać dzień wcześniej i należy przysyłać powózkę lub samochód.
• Bierzmowanie – udziela ks. Biskup zazwyczaj w dniu pierwszej Komunii św. po południu.
• Kolęda – księża chodzą w naszej parafii po Nowym Roku do tych domów, które podadzą swój adres w zakrystii.
• święcenie potraw – w Wielką Sobotę w kościele po południu o godzinie 3.00. W innych miejscowościach wg uzgodnienia. Zaproszeń prywatnych do domów w tym dniu nie przyjmuje się.
• Biuro parafialne – przy ul. św. Antoniego 50 przyjmuje interesantów codziennie przed południem od godziny 10.00 do 12.00 z wyjątkiem niedziel i świąt – nr tel. 30-09.
• Danina parafialna – zbierana na potrzeby parafii oraz z myślą o budowie nowego kościoła, do której w niedalekiej przyszłości należy przystąpić, a na ten cel parafia posiada około 1.000 zł. Wydział parafialny „Caritas” – pomoc ubogim.
• Ochronka Parafialna – czynna jest codziennie, z wyjątkiem niedziel i świąt oraz w miesiącu lipcu, przed południem o godzinie 9.00 – 14.00. Przyjmuje się dzieci od lat 3.
• Kiosk parafialny – można nabywać dewocjonalia, książeczki, prasę.
• Tygodnik Parafialny – ukazuje się co tydzień przynosząc wszelkie wiadomości z życia parafialnego.

ORGANIZACJE I STOWARZYSZENIA PARAFIALNE

• Trzeci Zakon św. Franciszka – zebrania w trzecia niedzielę po Sumie.
• Bractwo Adoracji Najświętszego Sakramentu – nabożeństwo w pierwszą niedzielę miesiąca po południu o godzinie 3.30.
• Bractwo Straży Honorowej – nabożeństwo w pierwszy czwartek miesiąca wieczorem o godzinie 7.00.
• Bractwo Matek Chrześcijańskich – zebranie w drugą nie-dzielę po Nieszporach.
• Bractwo Wstrzemięźliwości – zebranie plenarne w pierwszą niedzielę ostatniego miesiąca kwartału. Papieskie – Dzieło Rozkrzewienia Wiary – zebranie plenarne w każdy pierwszy wtorek miesiąca wieczorem o godzinie 20.00.
• Żywy Różaniec Ojców – zebranie w czwartą niedzielę po Sumie.
• Żywy Różaniec Matek – zebranie w drugą niedzielę miesiąca po Nieszporach.
• Żywy Różaniec Młodzieńców – zebranie w drugą niedzielę miesiąca po Sumie.
• Żywy Różaniec Panien – zebranie w trzecią niedzielę po Nieszporach.
• Ministranci – starsi i młodsi: zbiórka jeden raz w tygodniu.
• Chór kościelny – lekcje głosów żeńskich w środę, męskich w czwartek, wspólna lekcja w piątek wieczorem o godzinie 7.30.
• Parafialna Akcja Katolicka – zebranie w czwartą niedzielę miesiąca po Sumie.
• Katolickie Stowarzyszenie Mężów – zebrania w drugą niedzielę miesiąca po Sumie.
• Katolickie Stowarzyszenie Kobiet – zebranie w drugą niedzielę miesiąca po Nieszporach.
• Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej – zebranie w trzecią niedzielę miesiąca po Sumie.
• Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej – zebranie w trzecią niedzielę miesiąca po Nieszporach.
• Katolickie Stowarzyszenie Robotników Polskich – zebranie w drugą niedzielę miesiąca po Sumie.
• Katolickie Koło Abstynentów – zebranie w pierwszą niedzielę miesiąca po Sumie
• Stowarzyszenie Pań Miłosierdzia św. Wincentego – zebranie w ostatni czwartek miesiąca po południu o godzinie 5.00.
• Krucjata Eucharystyczna:
  • Oddział Chłopców – zebranie w czwartek po I piątku o godzinie 3.30 w szkole.
  • Oddział Dziewcząt – zebranie w środę po I piątku o godzinie 3.30 w szkole.
• Sekcja Misyjna pw. Dziecięctawa Jezusowego:
  • Oddział Chłopców – zebranie w drugi wtorek miesiąca o godzinie 3.30.
  • Oddział Dziewcząt – zebranie w trzeci wtorek miesiąca o godzinie 3.30.

DRUGA WOJNA ŚWIATOWA 1939 – 45 r.

Po zajęciu Wielkopolski przez wojska hitlerowskie, dekretem Hitlera z dnia 8.10.1939 r., zachodnie ziemie Polski zostały włączone do Rzeszy. Od 25.10.1939 r. funkcjonować zaczęło na tym obszarze niemieckie prawo administracyjne. Władze niemieckie podjęły decyzje zmierzające do szybkiej germanizacji kraju. Tępiono wszystko co polskie. Przejawiało się to m. in. w wysiedleniach, przymusowej pracy, zakazie i likwidacji polskiego życia kulturalnego i oświatowego. Praca była obowiązkowa od 14 roku życia. Zlikwidowano polską prasę, biblioteki, kina, teatry i szkoły. Zakazano słuchania radia – radioodbiorniki zostały odebrane. Szczególnie bezwzględne ataki okupanta wymierzone zostały w Kościół Katolicki i polskich duchownych. Niemcy słusznie przewidywali, że księża mogą odegrać kluczową rolę w podtrzymywaniu ducha narodowego w społeczeństwie.

Dlatego kościoły pozamykano i przemieniono je na magazyny a duchowieństwo polskie aresztowano i osadzono w więzieniach np. w Poznaniu: Dom Żołnierza, Fort VII i stąd przewieziono ich do obozów koncentracyjnych – szczególnie do Dachau.

W Starołęce również aresztowano ks. Proboszcza a kościół zamieniono na magazyn. Dla Polaków pozostawiono otwarte kościoły tylko w bardzo małej ilości. W Poznaniu pozostały otwarte kościoły: św. Wojciecha i Matki Boskiej Bolesnej. W czasie wojny obowiązki duszpasterskie spełniali tylko ci księża, którzy się ukryli i uniknęli aresztowania. Robili to w przebraniu, w ukryciu i tylko w domach prywatnych.

CMENTARZ PARAFIALNY

Z chwilą powstania ośrodka duszpasterskiego na Starołęce, zatroszczono się o założenie własnego cmentarza. Grunt pod przyszły cmentarz ofiarował miejscowy gospodarz Antoni Kaiser. Potomkowie tej rodziny jeszcze żyją i mieszkają przy ul. Minikowo. Kaiserowie wraz z innymi rodzinami np. Schneiderów, Muthów – sprowadzeni zostali przed laty jako osadnicy niemieccy z okolic Bamberga w Bawarii, którzy zamieszkiwali kilka dawnych wsi pod Poznaniem np. Wilde, Winiary, Rataje, Żegrze, Dębiec, Jeżyce, Luboń. Na własność parafii przepisano około 4 ha ziemi a także drogę prowadzącą na cmentarz od strony ul. św. Antoniego. Pierwszym zmarłym pochowanym na nowym cmentarzu i pierwszym zapisanym w nowej księdze zmarłych jest śp. Wojciech Klatkiewicz, który zmarł 11.04.1920 r. Przyczyną śmierci wg zapisu w księdze, był rak żołądka. Pochowano go tuż za obecną kaplicą.

Z upływem lat cmentarz się zapełnił. Trzeba było nawozić olbrzymie masy ziemi, aby wyrównać spad pomiędzy cmentarzem a strumykiem Starynka. Obecnie w planie jest powiększenie cmentarza.